Bilans Audio-Psycho-Fonologiczny — Podręcznik praktyczny

Dokument metodologiczny Centrum Językowego dr. Alfreda Tomatisa. Praktyczny podręcznik Bilansu Audio-Psycho-Fonologicznego przeznaczony dla praktyków APP.

Wstęp

Każde działanie edukacyjne realizowane w służbach Centrum Językowego jest poprzedzone Bilansem Audio-Psycho-Fonologicznym. Bilans ten odwołuje się do badań dotyczących z jednej strony słuchania podmiotu, z drugiej jego psychologicznego wszechświata, a wreszcie jego postaw językowych i fonetycznych — czyli głosowych. Te ściśle powiązane elementy realizują całościowy obraz charakterystyczny dla relacyjnych napięć istoty z otoczeniem.

Pozwala on praktykowi, który wieńczy bilans — w funkcji uzyskanych wyników — przedstawić zainteresowanemu podmiotowi wachlarz rozwiązań terapeutycznych lub edukacyjnych, jakie centrum jest w stanie mu zaproponować.

Cała ta podróż — która trwa około dwóch godzin — odbywa się w trzech głównych etapach:

Otwarcie kartoteki (anamneza).
Przeprowadzenie testów.
Konsultacja końcowa.

I — Otwarcie kartoteki (anamneza)

Ta wprowadzająca faza pozwala nawiązać pierwszy kontakt z podmiotem, który — w zależności od wieku i trudności — przybywa sam lub w towarzystwie pewnych członków rodziny. W toku tej pierwszej rozmowy praktyk zbiera na piśmie informacje dotyczące przeżyć podmiotu i organizuje — według ciągu rubryk dotyczących dzieciństwa, szkolnictwa, zachowania itd. — obraz mogący ujawnić rozwój jednostki, jej ewolucję na płaszczyźnie komunikacji i jej relacyjny wszechświat.

Główne rubryki (przypadek dziecka)

Anamneza jest strukturyzowana chronologicznym porządkiem rozwoju człowieka. Oto główne rubryki:

Stan cywilny — imię, nazwisko, wiek, data urodzenia, adres, telefon rodziców.
Skierowanie — w jaki sposób konsultanci zostali skierowani do Centrum (rodzina, znajomy, radio/TV, prasa, wykład…).
Towarzyszący — zaznaczyć, kto jest obecny (rodzice, sama matka, sam ojciec, rodzeństwo, inny opiekun).
Data bilansu APP.
Powód konsultacji — natura trudności i ich obecne przejawy (dysleksja, dyslateralność, głuchota, zaburzenia behawioralne, opóźnienie języka, jąkanie, brak języka…).
Sytuacja rodzinna — zawód ojca i matki, wiek, ewentualne zgony, rozwód, ponowne małżeństwo.
Rodzeństwo — pozycja dziecka, imię, wiek, aktywność i sytuacja rodzinna każdego brata i siostry.
Życie wewnątrzmaciczne — przebieg ciąży, warunki materialne i psychologiczne, zachowanie matki, ewentualne zaburzenia, wstrząsy lub zakłócenia.
Narodziny — przebieg porodu, termin, trudności (kleszcze, cesarka), sinica, pierwszy krzyk, problem Rh, pożądana płeć.
Wiek niemowlęcy — życie afektywne, karmienie (pierś, butelka), czas trwania, odstawienie. Sen. Obecność matki, sposób opieki. Płacze, uśmiechy, pierwsze słowo.
Rozwój psychomotoryczny — trzymanie głowy, pozycja siedząca, stanie, chodzenie, czystość.
Rozwój języka — pierwsze gaworzenia, pierwsze słowo, pierwsze zdania, ewentualne opóźnienia.
Lateralność — leworęczny, praworęczny, oburęczny, sprzeczności lateralne (pisanie itd.).
Antecedencje medyczne — choroby wieku dziecięcego, zapalenia uszu, operacje, hospitalizacje, urazy.
Szkolnictwo — wejście do przedszkola, podstawówki, doznania, osiągnięte poziomy, powtarzanie klas, trudności w poszczególnych przedmiotach.
Charakter i zachowanie — towarzyskość, samodzielność, lęki, agresja, zainteresowania, sport, czytanie, telewizja.
Sen i apetyt.
Wcześniejsze leczenie — logopedia, psychoterapia, psychomotoryka, kinezyterapia itd.

Podczas rozmowy nie zawsze warto zadawać bezpośrednio pewne pytania — zwłaszcza gdy te grożą zażenowaniem lub zablokowaniem dziecka. Lepiej wówczas zostawić niektóre części w zawieszeniu i przewidywać uzupełnienie kartoteki pod nieobecność dziecka — np. podczas, gdy ono przechodzi testy. Niezależnie od natury pytań, należy je oczywiście zawsze podejmować z wielkim taktem i dyskrecją.

Przypadek osoby dorosłej

Osoba dorosła, która przychodzi sama na konsultację, nie reaguje w ten sam sposób na ten typ dochodzenia. Często wykazuje nawet znaki powściągliwości w mówieniu o przeżyciach, które z jednej strony wydają się jej odległe i zapomniane, a z drugiej strony — zdają się jej nie mieć bezpośredniego związku z problemem, z którym przybywa na konsultację. Rubryki anamnezy dorosłego są podobne, ale ich porządek i ich relatywna waga są inne — nacisk położony jest na przeżycia dorosłe, na obecne konteksty zawodowe i relacyjne, podchodząc do dziecięcej historii z wyczuciem.

II — Przeprowadzenie testów

W następstwie pierwszej rozmowy podmiot zostaje skierowany na następujące testy.

a) Test słuchania

To kapitalne badanie, złożone z kilku dochodzeń, które czynią z tego testu najważniejszy w bilansie: ten, który ma wyznaczyć możliwości słuchania podmiotu — auto-słuchania i słuchania innego.

Test słuchania polega na:

poszukiwaniu progów minimalnego natężenia postrzeganego dla każdej częstotliwości — drogą powietrzną i kostną;
ustaleniu zdolności lub niezdolności do umiejscawiania różnych wysokości dźwięków (selektywność);
odnotowaniu możliwości ucha do lokalizowania dźwięku w przestrzeni.

Ten test — który łatwo można pomylić na pierwszy rzut oka z audiogramem — relatywnie do interpretacji należy do zupełnie innej dziedziny. Audiolog troszczy się o to, czy podmiot słyszy; audio-psycho-fonolog zaś — czy słucha*, i w jaki sposób.*

b) Test lateralizacji

Polega na poszukiwaniu lateralności podmiotu — czyli jego tendencji do umiejscawiania się w stosunku do prawa i lewa, zarówno na płaszczyźnie motorycznej, jak i sensorycznej. Ta próba pozwala zebrać elementy dotyczące strukturalnej organizacji podmiotu i wyznaczyć jego wszechświat czasoprzestrzenny.

Szczególna uwaga jest przykładana do audiolaterometrii, która pozwala ocenić chęć słuchania podmiotu, wyznaczając jego lateralność słuchową — która nie sprowadza się do prostego stwierdzenia, lecz wynika z dynamiki, z postawy wobec życia w relacji.

c) Inne testy

Inne próby mogą wpisać się w bilans — takie jak test drzewa i test rodziny, które pozwalają zebrać cenne wskazówki natury psychologicznej. W niektórych wypadkach proponuje się też testy i pomiary dotyczące:

głosu: fonogramy, sonogramy;
odpowiedzi korowych: elektroencefalografia (EEG);
poziomu inteligencji: I.I.;
itd.

III — Konsultacja końcowa

Wieńcząc tę serię dochodzeń, konsultacja przeprowadzona w fazie końcowej pozwala praktykowi — po przestudiowaniu kompletnej kartoteki (interpretacja anamnezy i różnych testów) — nawiązać dialog z pacjentem i obserwować postawę funkcjonalną, jaką ten przyjmuje w swoim życiu w relacji.

Wyposażony w wyniki różnych dochodzeń i upoważniony do dokonania ich syntezy, praktyk jest w stanie dostarczyć osobie:

wyjaśnień co do trudności, które ją unieruchamiają;
wykładu rozwiązań, jakie centrum jest w stanie zaproponować;
w przypadku edukacji pod Oreille Électronique: wszystkich warunków, w jakich to działanie powinno się odbywać (częstotliwość sesji, przewidywany całkowity czas trwania, zaangażowanie podmiotu i rodziny, przewidywana programacja).

Sens bilansu

Bilans APP nie jest badaniem w klasycznym sensie medycznym — jest kartografią słuchania. Stara się uchwycić, w jaki sposób podmiot jest osadzony w świecie dźwiękowym, który go otacza: jak się autosłucha, jak przyjmuje głos innego, jak orientuje się w czasie i przestrzeni akustycznej. Tłumaczy w obiektywne dane szerszą postawę relacyjną.

Od jakości bilansu zależy cała dalsza opieka: to busola, która poprowadzi programację dźwiękową, rytm sesji, regulację Oreille Électronique, ewentualne równoległe leczenie matki, opiekę rodzicielską i pedagogiczną. Nie jest więc przesadą stwierdzenie, że bilans inauguruje pracę terapeutyczną w takim samym stopniu, w jakim ją organizuje.

— Dokument metodologiczny Centrum Językowego dr. Alfreda A. Tomatisa (praktyczny podręcznik bilansu audio-psycho-fonologicznego). Synteza ustrukturyzowana z wewnętrznego dokumentu przeznaczonego dla praktyków APP.

Dokument oryginalny — facsimile historycznego PDF (bezpośrednie pobranie).