Wyniki badania słuchu u 180 dzieci hospitalizowanych w Centrum Psychoterapii Dziecięcej w Armentières (1962)

Komunikat współautorstwa Bruno Castetsa, R. Leforta, A. Tomatisa i M. Reynsa przedstawiony Towarzystwu Medyczno-Psychologicznemu i opublikowany w Annales médico-psychologiques (nr 1, czerwiec 1962, s. 109-112). Autorzy zdają sprawę z systematycznego badania audiometrycznego 180 dzieci umieszczonych w otwartym oddziale psychiatrycznym w Armentières i ustanawiają stały związek między zaburzeniami psychicznymi dziecka — szczególnie zaburzeniami języka i rozwoju psychomotorycznego — a wykazywalnymi obiektywnie zaburzeniami słuchu. Studium to znaczy wejście dyspozytywu Tomatisa w pole psychiatrii dziecięcej i otwiera refleksję nad rolą afektywnego inwestowania słuchu w genezie zaburzeń psychicznych dziecka.

Wyniki badania słuchu u 180 dzieci hospitalizowanych w Centrum Psychoterapii Dziecięcej w Armentières

autorstwa Bruno Castetsa, R. Leforta, A. Tomatisa i M. Reynsa

Wyciąg z Annales médico-psychologiques, nr 1, czerwiec 1962, s. 109-112.

Niniejsza praca zdaje sprawę z systematycznego instrumentalnego badania audiometrycznego 180 dzieci spośród 230 umieszczonych w otwartym oddziale psychiatrycznym pod reżimem dobrowolnego pobytu.

I. — Badana populacja

Populacja ta składa się z dzieci w wieku od 7 do 13 lat — najliczniej reprezentowane są dzieci 10-12-letnie. Wszystkie pochodzą z północy Francji, a w szczególności z departamentów Nord i Pas-de-Calais. Zostały przyjęte do oddziału, ponieważ wykazywały zaburzenia psychiczne. U 128 z nich dominują zaburzenia języka i opóźnienie rozwoju psychomotorycznego; u 41 kolejnych na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia charakteru i zachowania, szczególnie zauważalne zresztą w środowisku rodzinnym; 11 z nich wreszcie zawdzięcza swoje przyjęcie do oddziału temu, że spełniły kryteria nozologiczne psychiatrii klasycznej, bez powiązania zaburzeń charakteru z ich stanem.

Choć w pewnych aspektach kuszące, zrezygnowaliśmy w tej pracy z klasyfikacji odwołującej się do kryteriów nozologicznych psychiatrii klasycznej, ponieważ elementy kliniczne, z którymi mamy do czynienia, w wielu przypadkach nie wydały się nam interpretowalne jako zaburzenia afektywne nieoznakowane wtórne wobec trudności natury rodzinnej. Nadto wszelka klasyczna nozologia może dotyczyć jedynie zaburzeń psychicznych dziecka tak jak dorosłego — a to zaniedbuje fakt, że dziecka nie sposób nigdy ostatecznie zaklasyfikować pod aspektem klinicznym do upośledzenia umysłowego.

Rozwodzimy się nad szczegółami technicznymi, ponieważ ważne jest odnotowanie, że spośród 180 zbadanych dzieci są to wszystkie dzieci oddziału, które wydały się zdolne uchwycić i zastosować polecenie — w sumie dość proste — formułowane wobec pacjenta podczas badania audiometrycznego.

II. — Wyniki badania audiometrycznego

Spośród 180 zbadanych dzieci tylko 103 dały wyniki interpretowalne. Wśród tych 103 dzieci:

12 wykazuje obustronny niedosłuch przewodzeniowy;
1 wykazuje jednostronny niedosłuch przewodzeniowy;
1 wykazuje obustronny niedosłuch typu mieszanego;
1 wykazuje jednostronny niedosłuch typu mieszanego;
15 wykazuje obustronny niedosłuch typu nieokreślonego;
5 wykazuje jednostronny niedosłuch typu nieokreślonego;
5 wykazuje obustronną głuchotę przewodzeniową;
5 wykazuje jednostronną głuchotę typu nieokreślonego;
5 wykazuje obustronną głuchotę odbiorczą, w tym jedna z niedosłuchem typu nieokreślonego;
2 wykazują audiogram zasadniczo prawidłowy.

Bez rozwodzenia się nad szczegółami technicznymi należy odnotować:

1° — że większość zbadanych dzieci wykazuje defekt selektywności słuchowej, to znaczy okazuje się niezdolna rozpoznać wariację tonalną. Ten typ zaburzeń, obecnie badany, nie może jeszcze być mierzony na tyle rygorystycznie, by go tu uwzględnić; należy jednak zasygnalizować rolę, jaką może on odgrywać w zaburzeniach percepcji mowy.

2° — pewna liczba zaobserwowanych niedosłuchów — czy to typu mieszanego, czy przewodzeniowego — wykazuje krzywą bardzo nieregularną, z dominacją deficytu w pewnych pasmach częstotliwościowych.

3° — można zauważyć, że na ogół 103 zbadanych dzieci zmiany otiticzne stwierdzono jedynie w trzydziestu kilku przypadkach. W żadnym z przypadków nie odnotowano zaburzenia neurologicznego ani wywiadu neurologicznego mogącego tłumaczyć istnienie zaburzeń słuchu.

Co do 71 dzieci, których audiogramu nie udało się zinterpretować — ich istnienie świadczy o zastrzeżeniach, jakie należy mieć wobec interpretacji audiometrycznej w przypadkach klinicznych takich jak audiometria. Zachowanie tych dzieci wskazuje na defekt adaptacji do warunków badania w takiej formie, w jakiej je przeprowadzano. Ograniczone sztywnymi rozważaniami czasowymi, operatorki nie mogły dostosować swojej techniki do niestabilności motorycznej i wahań uwagi tych dzieci, którymi należałoby się długo zająć w warunkach, jakimi niestety nie dysponowaliśmy.

III. — Obserwacje i wnioski

Daleko od rozwiązania niektórych z pytań, jakie mogą się pojawić w związku z zaburzeniami inteligencji i zaburzeniami charakteru u dziecka, informacje zebrane podczas tego systematycznego dochodzenia audiometrycznego mogą jedynie zbiór tych pytań pomnożyć.

Można najpierw spytać, jakie miejsce mogą zajmować zaburzenia słuchu w genezie zaobserwowanych zaburzeń psychicznych. To, co źle się słyszy, nie jest rozumiane lub jest rozumiane źle. Trudno się dziwić, że dziecko, które nie chwyta polecenia lub wskazówki, nie jest w stanie być mu posłuszne. Ale można też pojąć — gdy przyczyna pozostaje rodzinie nieznana — jak jego niepowodzenia, czyli defekt zainwestowania, są interpretowane jako akty złej woli i sankcjonowane jako takie. Pojąć też można od razu skutki podobnego ciągu wydarzeń dla relacji dziecka z otoczeniem; rolę — równie decydującą — jaką może on odegrać w przywróceniu właściwego biegu rzeczy; choć dla tego dziecka, którego nie sposób uznać za niezdolnego do nauki i które wkrótce uchodzić będzie za opóźnione, potem upośledzone, choć określane jest jako leniwe, oporne, znające poczucie izolacji, odrzucenia, alienacji wynikających z faktu, że nie słyszy. To, co przyjmujemy za prawdziwe wobec dorosłego, dotyczy w nieskończenie większym stopniu dziecka.

Dziecko stanowi pierwszą drogę dostępu do tej całości wstępnie istniejącej struktury społeczno-kulturowej, której wzorem jest język i w której wszelka myśl musi się zintegrować, by być — i by być komunikowalna.

Pozostaje sprecyzować moment i przyczynę zaburzenia słuchu. Spośród zaobserwowanych dzieci żadne nie jest głuchonieme, ale niemal wszystkie wykazują zaburzenia ekspresji werbalnej i zaburzenia psychomotoryczne w sensie, w jakim rozumie je Ajuriaguerra — czyli zaburzenia integracji toniczno-motorycznej. Nie można a priori odrzucić etiologii organicznej u źródła tych zaburzeń słuchu. Można jednak zauważyć, że w obecnych przypadkach etiologia ta się nie ujawnia — pojęcie zapalenia ucha nie zawiera bowiem w sobie niedosłuchu lub głuchoty. Zresztą wywiad zapalny ucha jest odnotowany jedynie u trzydziestu kilku dzieci, które są przedmiotem tej pracy i u których udało się przeprowadzić badanie audiometryczne.

Z drugiej strony nabycie zróżnicowanej percepcji sensorycznej — takiej jak percepcja słowa, podobnie jak nabycie ruchu lub postawy — jest związane z afektywnym zainwestowaniem tego, co nabywane. Można zatem słusznie zapytać, w jakiej mierze zaburzenia słuchu zaobserwowane u dzieci dotkniętych zaburzeniami psychicznymi badanymi w tej pracy mogłyby wynikać łącznie z przyczyny organicznej, którą należałoby wyświetlić, oraz z defektu inwestowania lub z dezinwestowania słuchu — udział jednej i drugiej etiologii pozostaje w każdym przypadku do określenia.

Streszczenie

Autorzy zdają sprawę z wyników badania audiometrycznego 180 dzieci w wieku 7-13 lat, wykazujących zaburzenia psychiczne. W niemal całości przypadków (103), w których badanie udało się przeprowadzić, wykazano istotne zaburzenia słuchu. Wychodząc od tych wyników, autorzy stawiają pytanie o miejsce zaburzeń słuchu w genezie zaburzeń psychicznych dziecka oraz o znaczenie tych zaburzeń słuchu.

Praca Centrum Psychoterapii Dziecięcej H.P.A. w Armentières.
Lekarz naczelny: Dr B. Castets.

Źródło: Castets B., Lefort R., Tomatis A., Reyns M., „Résultats de l’examen de l’audition chez 180 enfants hospitalisés au Centre de Psychothérapie infantile d’Armentières", Annales médico-psychologiques, nr 1, czerwiec 1962, s. 109-112. Odbitka wydrukowana przez A. Coueslant w Cahors (nr ref. 98.585). Dokument zdigitalizowany pochodzący z osobistych archiwów Alfreda Tomatisa.

Dokument oryginalny — facsimile historycznego PDF (bezpośrednie pobranie).