Nowe teorie fizjologii słuchu — Zastosowanie Oreille Électronique — Prof. Alfred Tomatis, Centre du Langage de Paris (II Kongres APP, Paryż, 1972)

Wykład wygłoszony przez Prof. Alfreda Tomatisa w sobotę 13 maja 1972 roku podczas IIe Międzynarodowego Kongresu Audio-Psycho-Phonologie odbywającego się w Paryżu w dniach 11–14 maja 1972 i opublikowany w Aktach Kongresu na stronach 163–187. Tomatis odtwarza tu, na dwudziestu pięciu gęstych stronach, genezę Oreille Électronique od 1947 roku i wykłada teoretyczne podstawy nowej fizjologii słuchu. Niniejsza strona zawiera spis treści i konkluzję wykładu in extenso; pełny tekst nie jest tu odtworzony — egzemplarz kongresowy, powielony na maszynowym kalce, ma uszkodzenia, które uniemożliwiają wierną transkrypcję z samego skanu.

Wykład Profesora Tomatisa

„Nowe teorie fizjologii słuchu — Zastosowanie Oreille Électronique"

Prof. Alfred Tomatis
Centre du Langage de Paris

IIe Międzynarodowy Kongres Audio-Psycho-Phonologie, Paryż, sobota 13 maja 1972 — Akty Kongresu, str. 163–187.

Przedmowa (str. 163, transkrybowana in extenso)

„SECRAP umyślnie zadbała o to, by ta część Kongresu była otwarta dla wszystkich — otwarta po to, by szerzej przekazywać nowe dane fizjologii ucha; otwarta po to, by z tego spotkania zrodziły się dyskusje i wniosły kilka rozjaśnień w sprawę Audio-Psycho-Phonologie.

Jednak zanim przejdziemy do samej fizjologii, sądzę, że dobrze byłoby krótko przedstawić rys historyczny eksperymentalnej drogi, jaka stała u podstaw skonstruowania owej słynnej maszyny — Oreille Électronique."

:-:-:-:-:-:

Tematyczny spis treści wykładu (strony 164–186)

Poniższe sekcje odpowiadają głównym artykulacjom rozpoznawalnym w wykładzie na podstawie lektury stron egzemplarza kongresowego. Pełny tekst nie jest tu odtworzony — dostępny skan nie pozwala na wierną transkrypcję in extenso.

Geneza Oreille Électronique (1947). Tomatis kieruje laboratorium fizjologii akustycznej Arsenałów Lotnictwa; ma za zadanie zbadać uszkodzenia słuchu robotników narażonych na hałas; stwierdza, że „osoba zanurzona w hałasie traci słuchanie i nadal słyszy, ale już niczego nie rozumie".
Francuski audiometr z 1933 roku i pierwsze prace nad śpiewakami posługującymi się głosem zawodowo.
Effet Tomatis. Kontr-reakcje audio-wokalne, paralelizm między badaniem audiometrycznym a krzywą obwiedni analizy widmowej głosu; podjęte w 1957 roku przez Raoula Hussona z inicjatywy profesora Monniera w Laboratorium Fizjologii Funkcji na Sorbonie, gdzie te zjawiska otrzymują wspólną nazwę „effet Tomatis".
Fonacja typu Caruso i „ładowanie korowe". Studium głosów wyjątkowych — harmoniczne wysokie aż do 14 kHz, paralela z pudłem rezonansowym skrzypiec Stradivariego.
Warunkowanie audio-wokalne: układ dwukanałowy przełączany na zasadzie bramki, przedstawiony już w 1960 roku przed Académie Nationale de Médecine.
Lateralność słuchowa. Znaczenie prawego ucha kierowniczego dla regulacji audio-wokalnej.
Integracja języków obcych. „Pasma przepustowe" akustyczne i lingwistyczne właściwe każdemu językowi; zastosowania w Centre Audio-Visuel École Normale Supérieure w Saint-Cloud oraz w kilku liceach we Francji.
Od Pawłowa do neuro-psycho-fizjologii ucha. Warunkowanie audio-wokalne budzi wcześniej istniejącą regulację wpisaną w samą fizjologię układu słuchowego; Tomatis proponuje od 1951 roku, by uczynić z niej prawdziwą neuro-psycho-fizjologię.
Granice dziewiętnastowiecznej fizjologii słuchu (Helmholtz); krzywe równego natężenia, czułość ekwiwalentna, pomiary C.N.E.T. w komorze bezechowej.
Potrójna funkcja ucha. Przedsionkowa (równowaga, postawa pionowa); ślimakowa (audio-wokalność, ładowanie korowe, doświadczenie Stanleya Jonesa); wegetatywna (gałąź błędno-żołądkowa: serce, oskrzela, trzewia, emocja).
Embriologia. Trzy pęcherzyki mózgowe; pojawienie się ślimaka w trzecim miesiącu płodowym; ucho środkowe wypełnione płynem in utero; pęknięcie wielkiej czarnej dziury przy pierwszym krzyku.
Komunikacja audio-wokalna matka–dziecko in utero i jej rola w późniejszym inwestowaniu w język.
Filogeneza. Linia boczna ryb → otolit gadów → ślimak ssaków → podwójne, językowe użycie ucha ludzkiego, bez którego „humanizacja staje się niemożliwa".

:-:-:-:-:-:

Konkluzja (str. 187, transkrybowana in extenso)

„Tego rodzaju lingwistyczne teleskopowanie zachodzi na początku życia dziecka, gdy zaczyna ono utrzymywać się na nogach. I właśnie wtedy, gdy stawia pierwsze kroki, gdy zaczyna przemieszczać się w przestrzeni, wkracza zdanie i pojawia się czasownik. Jego „ja" zostaje wówczas zaangażowane w sposób trwały. W rzeczywistości to jego ego, ego-przedmiot, jego ego istniejące wkracza do gry — bo liczy się tylko ono. Jego świat jest czysto egocentryczny. Potem, stopniowo, zaczyna zdawać sobie sprawę, że istnieje drugi — że istnieje także drugi-przedmiot — i zachodzi swego rodzaju decentralizacja jego ego. Widzimy, jak tworzy inne przedmioty obok siebie; cała reszta staje się obok niego pewnego rodzaju dopełnieniem; gramatyka wreszcie się strukturyzuje i zajmuje swoje właściwe miejsce.

Ale gramatyka jest w istocie neuronowa. Trudność dla lingwisty polega więc na rozważeniu różnych etapów języka i zrozumieniu, że tym samym językiem układ nerwowy dwunastolatka nie powie tego samego, co układ nerwowy trzydziestolatka, który z kolei nie będzie chciał oznaczać tego samego, co układ nerwowy pięćdziesięciolatka. Psychoanaliza jest po to, by dawać nam struktury znaczeń każdego z terminów w zależności od przeżycia i od analizy struktury tego przeżycia. A język ostateczny będzie tym, który pozwoli mówić bez żadnej projekcji psychoanalitycznej. Sądzę, że ten język będzie wówczas zupełnie bliski milczeniu — temu milczeniu, które za chwilę spróbuję uczynić."

:-:-:-:-:-:

Źródło: Tomatis A., „Conférence du Professeur Tomatis — Nouvelles théories sur la physiologie auditive — Application de l’Oreille Électronique", w: Akty IIe Międzynarodowego Kongresu Audio-Psycho-Phonologie, Paryż, 11–14 maja 1972, str. 163–187. Dokument zdigitalizowany z osobistych archiwów Alfreda Tomatisa. Niniejsza publikacja odtwarza tylko strony czytelne in extenso (strona tytułowa s. 163 i konkluzja s. 187) oraz spis rozpoznanych tematów; pełny tekst pozostaje dostępny w archiwach.

Dokument oryginalny — facsimile historycznego PDF (pobieranie bezpośrednie).