Dlaczego Mozart? (1991) — tajemnica mozartowskiego „dlatego"
Esej dla szerokiej publiczności wydany w Éditions Fixot w 1991 roku, w którym Alfred Tomatis odpowiada na pytanie zadawane mu od trzydziestu lat: „Dlaczego zawsze używa Pan Mozarta w reedukacji przez Oreille Électronique?" Odpowiedź, rozwijająca się na 117 stronach, splata kliniczne doświadczenie, subtelną analizę akustyczną, antropologię muzyczną i niemal miłosne spotkanie z dziełem, które według autora — bardziej niż jakiekolwiek inne — posiada moc „budzenia ucha".
„Dlaczego Mozart? Lubiłbym po prostu odpowiedzieć: »Dlatego«. Tak jak czyni dziecko." — Rozdział 1 — Dlatego
Prezentacja
Temat zdaje się błahy. Wcale nie. Dlaczego — spośród tysięcy dostępnych kompozytorów: Bacha, Beethovena, Schuberta, Debussy’ego, Strawińskiego i wielu innych — Tomatis wybrał Mozarta jako muzykę pierwszego wyboru w swoich protokołach filtrowanego słuchania? Dlaczego nie Bach — bardziej matematyczny? Dlaczego nie Beethoven — potężniejszy? Dlaczego nie kompozytor współczesny? Odpowiedź — mówi Tomatis — nie jest ani estetyczna, ani dogmatyczna: jest klinicznie mierzalna.
Dzieło bada kilka tropów. Mozart posiada — bardziej niż jakikolwiek inny — gęstość wysokich harmonicznych „doładowujących" ucho. Jego struktura rytmiczna jest szczególnie bliska rytmowi serca matki odczuwanemu w życiu macicznym — stąd jego kojące działanie na noworodka i regresującego dorosłego. Jego harmoniczna klarowność ułatwia fonetyczną dyskryminację u pacjentów dyslektycznych. A jego słoneczna psychologiczna tonacja — Mozart pisze w tonacji durowej nawet, gdy cierpi — niesie słuchacza ku otwarciu i recepcji.
Tomatis przywołuje analizy spektralne, krzywe akustyczne, pomiary EEG, lecz także obrazy malowane przez jego pacjentów pod filtrowanym słuchaniem — obrazy o dominantach niebieskich pod Mozartem, żółtych pod chórem gregoriańskim. Ustanawia analogiczne odpowiedniości między częstotliwościami dźwiękowymi a chromatycznymi, między rytmami akustycznymi a stanami psychicznymi. Książka kończy się wymownym porównaniem między Mozartem a chórem gregoriańskim („Mozart podzielony przez dwa"), które przez kontrast oświetla swoistość mozartowskiego słuchania.
Spis treści
- Dlatego — pytanie postawione i powtórzone.
- Ucho Tomatisa i ucho Mozarta — droga autobiograficzna: narodziny w operze, kliniczne wybory muzyczne.
- Sekret wysokich harmonicznych — dlaczego Mozart „ładuje" ucho lepiej niż inni.
- Mozart płodowy — bliskość rytmu mozartowskiego i rytmu serca matki.
- Test kliniczny — Mozart w praktyce APP.
- Mozart i inni — Bach, Beethoven, Verdi, chór gregoriański: porównawcze analizy spektralne.
- Dźwięki i kolory — obrazy pod słuchaniem, niebieskie pod Mozartem, żółte pod gregoriańskim.
Miejsce w dziele
Pourquoi Mozart? to jedna z książek Tomatisa o największym medialnym oddźwięku. Przyczyniła się do popularyzacji słynnego „efektu Mozarta", który w latach 90. i 2000. zacznie żyć autonomicznie — niekiedy źle poinformowanie. Tomatis przyjmuje jego ojcostwo, nie firmując komercyjnych dryfów. Książka wpisuje się obok L’Oreille et la voix (1987) jeśli chodzi o muzykę i prefiguruje wielką syntezę kosmologiczną, która przyjdzie pięć lat później wraz z Écouter l’univers (1996).
Istota
Polecana każdemu muzykowi, każdemu miłośnikowi Mozarta, każdemu muzykoterapeucie, lecz także każdemu rodzicowi zaintrygowanemu miejscem, jakie Tomatis nadaje tej muzyce w swoich protokołach. Książkę czyta się jak spacer wokół dzieła — Mozarta — widzianego okiem unikalnym lekarza ucha. Mimochodem oświetla szersze pytania: dlaczego pewna muzyka nas uspokaja, dlaczego inna nas wyczerpuje, i czego można oczekiwać od prawdziwej pedagogiki słuchania muzycznego.
Jak nabyć dzieło
Dzieło można znaleźć:
- w księgarniach ogólnych lub specjalistycznych w naukach humanistycznych;
- w sklepach internetowych (Amazon, FNAC, Decitre, Place des Libraires itp.) w wydaniach używanych lub wznowieniach;
- w bibliotekach miejskich lub uniwersyteckich (katalog Sudoc, BnF);
- w Éditions Besson utrzymujących w obiegu kilka dzieł Alfreda Tomatisa.
Referencja: Alfred Tomatis, Pourquoi Mozart?, Paryż, Éditions Fixot, 1991, 117 stron.