Słuchać wszechświata (1996) — od Wielkiego Wybuchu do Mozarta, wielka kosmiczna synteza
Ostatnie dzieło Alfreda Tomatisa (wydane w 1996 roku, pięć lat przed jego śmiercią), gromadzące w rozległej kosmologicznej syntezie wszystkie intuicje, które kierowały jego życiem badacza. Z podtytułem Od Wielkiego Wybuchu do Mozarta: ku odkryciu wszechświata, w którym wszystko jest dźwiękiem, książka opuszcza ściśle kliniczny teren, by zaproponować prawdziwą „dźwiękową antropologię" wszechświata: od pierwotnych drgań źródła po najsubtelniejsze harmonie muzyki — wszystko, co istnieje, jest według autora przejawem uniwersalnej wibracji.
„Niech ta kosmiczna symfonia […]" — Dedykacja dla Oliviera Piageta
Prezentacja
W wieku 76 lat medyczne, naukowe i kliniczne dzieło Alfreda Tomatisa jest ukończone. Piętnaście opublikowanych książek, setki artykułów, ufundowana dyscyplina (audio-psycho-fonologia), międzynarodowa sieć rozsiana od Paryża po Tokio przez Madryt, Meksyk, Toronto i Johannesburg. Nadszedł czas, by ten lekarz, który stał się filozofem, dał wielką syntezę — tę, która umieszcza ucho ludzkie w porządku kosmicznym, w perspektywie splatającej fizykę, metafizykę i duchowość.
Książka otwiera się na akustykę — dyscyplinę o słabo zarysowanych konturach, której Tomatis już we wstępie podkreśla, że ledwo „zajmuje miejsce, jakie powinno do niej należeć wśród nauk ścisłych". Podejmuje jej podstawy: fale mechaniczne, środowiska propagacji, harmoniczne, rezonanse. Lecz stopniowo rozszerza je, aż obejmą całą rzeczywistość fizyczną: samo światło jest wibracją, cząstki są wibracją, cały wszechświat — od pierwotnego Wielkiego Wybuchu — jest wibracją. A ucho ludzkie w tej dźwiękowej kosmologii jest narządem par excellence, którym człowiek może „słuchać" wszechświata i zająć w nim swoje miejsce.
Dzieło przyjmuje tonację duchową wyróżniającą je spośród poprzednich. Tomatis dialoguje z wielkimi tradycjami mistycznymi, przywołuje Ojców Kościoła, Koran, Wedy; mobilizuje bez odróżniania Pitagorasa, świętego Augustyna, Mozarta i naukę współczesną. Tę „New Age’ową" tonację — by użyć określenia niektórych komentatorów — autor w pełni przyjmuje: „trzeba wówczas przypomnieć sobie tę starą prośbę tak często ponawianą: »Panie, otwórz me ucho«" (konkluzja).
Spis treści
- Wstęp — akustyka jako dyscyplina zaniedbana.
- Wielka pierwotna wibracja — od Wielkiego Wybuchu po pierwsze dźwiękowe struktury wszechświata.
- Wszechświat jest muzyką — harmoniczne, rezonanse, kosmiczne konsonancje.
- Ucho ludzkie, kosmiczna antena — fizjologia słuchania odczytana w świetle kosmologii.
- Od słuchania do świadomego słuchania — pedagogika słuchania, metoda Tomatisa.
- Słuchanie duchowe — mistyczne tradycje słuchania (chrześcijańska, żydowska, sufi, hinduska).
- Konkluzja — „Panie, otwórz me ucho".
Miejsce w dziele
Écouter l’univers to intelektualny testament Alfreda Tomatisa. Świadomie wykracza poza ramy medyczno-naukowe poprzednich dzieł, by zaproponować zintegrowaną wizję — antropologiczną, kosmologiczną i duchową — słuchania. Książka przedłuża intuicje obecne już od L’Oreille et la vie (1977) i wzmocnione w konkluzji nowego wydania z 1990 roku („żadne odkrycie nie znajduje racji bytu poza kontekstem włączającym je w lepsze rozumienie relacji, jakie muszą istnieć między ludzką kondycją a nieskończoną wielkością Stwórcy"). Dla każdego, kto chce zrozumieć całą trajektorię tomatissowskiej myśli, ta książka jest ostatecznym etapem — tym, który otwiera, zamiast zamykać.
Istota
Lektura wymagająca, niekiedy niepokojąca dla czytelnika ściśle naukowego, lecz istotna dla zrozumienia filozoficznej jedności dzieła. Tomatis bez powściągliwości rozwija duchowy wymiar, który wcześniej stopniowo pozwalał sobie wykazać. Polecana wszystkim zainteresowanym myślą integratywną, więziami między nauką a duchowością, filozofią percepcji i ostatecznie tym wielkim pytaniem: czy wszechświat mówi? i jak go słuchać?
Jak nabyć dzieło
Dzieło można znaleźć:
- w księgarniach ogólnych lub specjalistycznych w naukach humanistycznych;
- w sklepach internetowych (Amazon, FNAC, Decitre, Place des Libraires itp.) w wydaniach używanych lub wznowieniach;
- w bibliotekach miejskich lub uniwersyteckich (katalog Sudoc, BnF);
- w Éditions Besson utrzymujących w obiegu kilka dzieł Alfreda Tomatisa.
Referencja: Alfred Tomatis, Écouter l’univers — Du Big Bang à Mozart: à la découverte de l’univers où tout est son, Paryż, Éditions Robert Laffont, 1996, 222 strony.