Motoryka, taniec i sport

Reorganizując programowanie przedsionkowe dzięki ścisłym połączeniom między ślimakiem a przedsionkiem, metoda Tomatisa okazuje się bardzo użyteczna w sytuacjach prawdziwej patologii ruchowej i posturalnej, a także w dziedzinach, w których wymagana jest precyzyjna kontrola motoryczna — sport wyczynowy najwyższego poziomu, taniec i inne aktywności artystyczne.

Wzajemny wpływ istniejący między ślimakiem (analiza dźwięków) a przedsionkiem (zarządzanie ruchem) pozwala metodzie Tomatisa rehabilitować funkcje ruchowe i finezje koordynacji segmentów ciała, do których w inny sposób trudno byłoby dotrzeć aktywnościami skupionymi wyłącznie na muskulaturze.

Obie funkcje ucha — ślimakowa i przedsionkowa — filary zdolności słuchania, oddziałują na siebie wzajemnie. Z jednej strony dobre słuchanie wymaga odpowiedniej postawy, by sprzyjać percepcji drogą kostną i wytwarzać skuteczną emisję głosową. Z drugiej strony postawa zależy od jakości i rodzaju dźwięków docierających do ucha wewnętrznego, które kierują regulacją napięcia mięśniowego wedle odbieranej zawartości częstotliwościowej.

Ważne jest podkreślenie, że ucho jest i pozostaje narządem ruchu — aż po swą funkcję odbiornika i tłumacza dźwięków. Jeśli zatrzymamy się i zastanowimy nad sposobem, w jaki działa, by pozwolić nam odbierać otaczający świat akustyczny, dostrzegamy, że sam ślimak jest na swój sposób analizatorem ruchów. Podczas gdy przedsionek analizuje i zarządza ruchami wszystkich mięśni ciała, ślimak chwyta drgania, które same w sobie są ruchem.

Opóźnienie ruchowe

Metoda jest z powodzeniem stosowana u dzieci z opóźnieniem ruchowym. Pierwsze lata są bezsprzecznie najważniejsze dla interwencji, niezależnie od pochodzenia opóźnienia. Reedukacja ślimakowo-przedsionkowa z Oreille Électronique sprzyja lepszemu wykorzystaniu odbiornika przedsionkowego, pozwalając na lepsze odniesienie do przestrzeni i grawitacji, wspierając i wzmacniając efekty towarzyszących terapii psychomotorycznych lub fizjoterapeutycznych.

Zdarza się, że rodzice dzieci z trudnościami szkolnymi przechodzących seanse metodą Tomatisa zauważają u nich poprawę w zakresie ruchowym i przekazują nam zdaniami w rodzaju: „Dziwne, udało mu się nauczyć jeździć na rowerze po tylu latach prób, gdy już z tego zrezygnował", albo „Jest o wiele swobodniejszy na deskorolce", albo jeszcze: „Instruktor narciarski zauważył, że jest lepiej skoordynowany".

Poprawa funkcjonalności ucha wnosi nie tylko subtelność zdolności percepcyjnej, lecz także wszystkiego, co ucho kontroluje. Wiemy to dobrze, gdyż obserwujemy: dzieci dobrze słyszące mają niemal zawsze dobrą motorykę i odpowiednią postawę.

Metoda, łączona z technikami psychomotorycznymi lub fizjoterapeutycznymi w odzyskiwaniu ruchu, może dawać wyniki niekiedy zaskakujące, doskonale zarazem integrując pracę fizyczną wykonywaną przez terapeutę.

Obraz ciała a sport

Wchodzimy tu w bardzo ważny aspekt techniki i odkryć Alfreda Tomatisa: pojęcie obrazu ciała, dla którego ucho i dźwięk pełnią rolę pierwszorzędną.

Jak Tomatis dobrze mówi w wielu swoich pismach, obraz ciała jest następstwem języka. Ciśnienia i pobudzenia, w które ciało jest zanurzone, są natury akustycznej. Każda istota wpisana jest w strukturę dźwiękową, która ją rzeźbi. Dźwięk, cisza, ich modulacje i hałas przerywający ich osnowę nie zwracają się jedynie do ucha: dotykają całego ciała. Ucho — by powtórzyć formułę — jest jedynie najbardziej wyróżnioną częścią układu nerwowego; cała skóra w istocie jest uchem.

Powietrze nieustannie się porusza, jest ożywione ruchami obrotowymi, a nasze ciało w całości znosi tego konsekwencje. Życie w dźwięku — a ściślej w tym, który możemy emitować, czyli w języku — odciska całą serię drobnych impulsów, dotknięć na całości naszego obrazu ciała, na całym naszym obwodowym układzie nerwowym. W zależności od odebranej jakości akustycznej obraz, jaki tworzymy o sobie samych, uwyraźnia się lub zakłóca.

Na pytanie postawione przez dziennikarza Alaina Gerbera z francuskiego czasopisma Son, czy istnieje sposób, by zdać sobie sprawę z obrazu ciała danej osoby, Tomatis odpowiada:

„Czyż nie dlatego, że ma Pan obraz ciała drugiego, uderza Pana sposób, w jaki on się zachowuje, jak stoi itd.? Otóż jak ta osoba się prezentuje, jej pozycja, są bezpośrednio zależne od obrazu, jaki sobie wytworzyła o sobie samej. Z odrobiną doświadczenia może Pan stwierdzić, że osoba widziana po raz pierwszy jest głucha, jąkająca się lub schizofreniczka. Dla każdego z tych stanów istnieje szczególny obraz ciała."

Gdy dziennikarz pyta Tomatisa, czy istnieje związek między obrazem a pewnymi predyspozycjami somatycznymi lub umysłowymi, odpowiada:

„Powiedziałbym, że dla człowieka obraz ciała wyznaczany jest przez wykorzystanie jego pola neuronicznego — wykorzystanie zmienne dla każdej jednostki, zależnie od czynników przypadkowych (jak głuchota czy psychoza) wyróżniających ich od siebie. Jesteśmy układami nerwowymi pokrytymi somatyczną powłoką. Obraz buduje się na tym, co działa najlepiej. Może to wydawać się dziwne, ale jest dokładnie tak."

W pewnej mierze obraz ciała piłkarza obejmuje piłkę, podobnie jak obraz gracza w bilard obejmuje kij.

Jeśli ktoś jest wielkim muzykiem, musi być zintegrowany z własnym instrumentem. Skrzypce, fortepian czy każdy inny instrument musi stać się bezpośrednim przedłużeniem ciała — jakby on sam był wyposażony w neurony tego, kto na nim gra. Osoba prowadząca samochód ma bardzo inny obraz niż ta, która idzie pieszo, gdyż w pewien sposób ten obraz rozciąga się aż do granic pojazdu.

Wielu sportowców najwyższej klasy korzysta z metody Tomatisa, by poprawiać swoje wyniki. Narciarze, kolarze, gracze tenisa stołowego i inni zawodowcy z branży, często za radą trenera, podejmują trening z Oreille Électronique, aby udoskonalić ruchy precyzyjne, prędkość i szybkość odruchów.

Na Międzynarodowym Kongresie Audio-Psycho-Phonologie w Madrycie w 1974 roku Pierre Suire — ważny członek komitetu kierowniczego Francuskiej Federacji Tenisa Stołowego — przedstawił zaskakujące wyniki doświadczenia przeprowadzonego z dziesięcioma sportowcami najwyższej klasy w Krajowym Instytucie Sportu, pod kierunkiem doktora Tomatisa:

„Pozytywny wpływ na osiągi sportowe ujawnia się na różnych poziomach psychofizjologicznych objętych reedukacją: lepsze naładowanie korowe wpływające na bezpieczeństwo psychiczne, na szybkość ideacji i na regenerację fizyczną; lepszy obraz ciała powodujący zwiększoną sprawność po obu stronach ciała; regulacja neurowegetatywna uzyskana dzięki działaniu na napięcie błony bębenkowej i drogę nerwu błędnego, która przekłada się na lepszą kontrolę stresu konkursowego."

W tym samym doświadczeniu w Krajowym Instytucie Sportu odnotowano — pomiarem elektrokardiograficznym — lepszą regenerację serca po wysiłku konkursowym u sportowców, którzy przeszli trening z Oreille Électronique.

Taniec

Metoda jest z doskonałymi wynikami stosowana w tańcu, do rozwiązywania problemów równowagi, poprawy koordynacji ruchowej, rytmu i sprzyjania naturalności ruchów.

Wielka choreografka i mistrzyni baletu, Francuzka pochodzenia gruzińskiego Ethery Pagava, włącza próby i ćwiczenia w trening słuchowy metodą Tomatisa. W wywiadzie dla czasopisma Actio Humana wydawanego przez Szwajcarski Czerwony Krzyż mówi: „Trening Tomatisa jest bardzo korzystny. Rozwija ostrość słuchu, słabo rozwiniętą u wielu tancerzy, skraca czas reakcji i poprawia pamięć układów choreograficznych".

Wielu malarzy, nawet słynnych, jak Hans Hartung, widziało poprawę swojej kreski i posługiwania się kolorem dzięki seansom z Oreille Électronique.

Interesujące jest studium przeprowadzone przez Tomatisa nad korelacjami między częstotliwościami akustycznymi a częstotliwościami koloru, opisane w ostatnim dziele uczonego, Écouter l’univers.

Bibliografia:

• Alain Gerber, Son et structure du corps, wywiad dla czasopisma SON Magazine, nr 40, lipiec–sierpień 1973, s. 1.
• Pierre Suire, Electronic ear and sport. Wystąpienie na IV Międzynarodowym Kongresie Audio-Psycho-Phonologie, Madryt, maj 1974.
• „Nous sommes tous un peu Raymond", w: Actio Humana, styczeń 1989.
• Alfred Tomatis, Écouter l’univers, 1996.

Tekst oryginalny: Concetto Campo, opublikowany w tomatis.it. Tłumaczenie polskie z wersji francuskiej.