Symbolika uszu

Nasze uszy wiele mówią o naszej osobowości i o naszej relacji ze światem. Odkryjmy symbolikę tego fascynującego organu.

Co nasze uszy mówią o naszej osobowości?

Symbolika uszu. Dla Alfreda Tomatisa rozwój słuchania zaczyna się w macicy i trwa przez całe życie aż do śmierci. Test słuchania na swój sposób oddaje niektóre aspekty tej drogi, ponieważ wiele jego parametrów ma wymiar czasowy. Selektywność na przykład otwiera się stopniowo, a lateralność ustanawia się progresywnie. Już przedstawione przykłady jasno pokazują, że jeśli któryś z tych procesów napotka opór, osobowy wzrost zostaje zahamowany lub się zatrzymuje. Gdy rozwój dziecka jest zablokowany, blokada ma wszelkie szanse, by trwała w wieku dorosłym. Krótko mówiąc: jeśli proces dojrzewania psychologicznego — w tym ustanowienie lateralności i wysubtelnienie selektywności — przestaje postępować, dziecko kręci się w kółko w pewnej formie wiecznej teraźniejszości i ma niewielkie szanse, by rosnąć i rozkwitać w przyszłości. Dziecko zaklęte w przeszłości jest zazwyczaj leworęczne uchem. Z tego powodu Tomatis przypisuje uchu lewemu wartość symboliczną — wartość reprezentowania przeszłości. W konsekwencji ucho lewe symbolizuje świat emocji charakteryzujących przeszłość. Pamiętajmy bowiem, że dziecięce gaworzenie ma podstawę bardziej emocjonalną niż logiczną. To język dzieci lub dorosłych, którym nie udaje się rosnąć emocjonalnie i wolą żyć w opiekuńczym cieniu rodziców, w bezpiecznej osłonie przed zagrożeniami i wyzwaniami życia, jakby wciąż byli w łonie matki. Jak w przypadku dwóch sześcioletnich dziewczynek, które nie chciały rosnąć i odmawiały mówienia do mikrofonu, pragnienie pozostania dzieckiem rozpieszczanym przez mamę przez resztę życia może być nieodpartym snem. Dlatego symbolicznie kojarzył postać matczyną z uchem lewym, przeszłością i światem emocji. Gdy dziecko rośnie, dominacja ucha zazwyczaj orientuje się ku prawemu. Postęp z lewej w stronę prawej należy zestawić z przejściem od stanu zależności — charakteryzującego się wysokim zapotrzebowaniem na opiekę tradycyjnie wiązaną z kobiecością — do stanu większej autonomii, opartej na poszanowaniu reguł języka i porządku społecznego, które kojarzy się z męskim. Stąd Tomatis symbolicznie skojarzył ucho

prawe z postacią ojca, regułami społeczeństwa i językiem logicznym. Ten symbolizm spotykamy w wielu tradycjach, gdzie lewa uchodzi za synonim kobiecości, a prawa — męskości, co oznacza, że ojciec jest postrzegany jako reprezentant społeczeństwa, do którego dziecko musi się dostosować, by rosnąć i stać się pewnego dnia jednym z jego członków. Samo w sobie to nic nowego — z wyjątkiem tego, że te archetypalne wartości są wpisane w studium słuchania i jego rozwoju, oraz że Alfred Tomatis odkrył, iż ustanowienie lateralności od lewej do prawej ma reperkusje psychologiczne, które można obserwować w teście słuchania. By rosnąć, dziecko musi wędrować od lewej w stronę prawej. Dla niego ta droga jest symbolizowana przejściem z kochających ramion matki w opiekuńczy uścisk ojca; ze świata zdominowanego przez emocje i afekty do świata, w którym emocje i afekty są rządzone przez prawa kierujące społeczeństwem — symbolicznie reprezentowanym przez ojca; od używania języka emocjonalnego do języka rządzonego logiką; od dzieciństwa do wieku dorosłego. Chodzi w końcu o stawienie czoła wyzwaniom życia, o odpowiedzenie na wrodzony nam pęd do wzrostu i stanie się jednostką autonomiczną i wolną. Aby tego dokonać, musimy nabrać wystarczającego dystansu wobec przeszłości, pozostając jednocześnie wdzięczni matkom i ojcom za rolę, jaką odegrali, pomagając nam stać się tymi, którymi mieliśmy być od chwili poczęcia. A nade wszystko — chodzi o naukę słuchania!

V

Ucho-psycholog. Matka i płód