Ewolucja Oreille Électronique
Oreille Électronique stanowi centralny instrument podejścia Alfreda Tomatisa. Pomyślana, by oddziaływać na słuchanie, doczekała się — w pół wieku — szeregu kolejnych udoskonaleń. Niniejsza strona przedstawia ich techniczną ewolucję; każdy aparat zaprezentowany jest następnie, wraz z fotografią, na osobnych kartach Muzeum.
Od montażu eksperymentalnego do bascule (1947-1950)
Tuż po wojnie Alfred Tomatis bada dwie bardzo odmienne populacje: robotników narażonych na hałas w arsenałach Lotnictwa oraz śpiewaków w trudnościach wokalnych. Z tego zestawienia rodzi się w 1947 roku jego założycielska propozycja — podmiot odtwarza wokalnie jedynie to, co jest w stanie usłyszeć.
By to zweryfikować, daje on swoim pacjentom do słuchania — za pomocą montażu z mikrofonem, filtrami, wzmacniaczem i słuchawkami — odtworzone słuchanie: ze słuchawkami na uszach śpiewają lepiej; po zdjęciu słuchawek efekt znika. Cała stawka staje się wówczas: jak uczynić ten przejściowy efekt trwałym. W 1950 roku obserwacja pewnego śpiewaka prowadzi Tomatisa do idei bascule — naprzemiennego przechodzenia ucha między dwoma warunkowaniami słuchania.
Pierwsza Oreille Électronique (1952)
Pierwszy aparat zintegrowany z bascule zbudowano w 1952 roku; jego dopracowanie stanowi jeden z zasadniczych etapów naukowej drogi Tomatisa. Opiera się on na dwóch korektorach barwy — kanałach C1 i C2 — między którymi przełączane jest słuchanie podmiotu. Przełączanie odbywa się przez ręczne przełączniki, hałaśliwe i delikatne w obsłudze: trzeba przełączać w dokładnym momencie, by nie zakłócić warunkowania.
1952 — wejście mikrofonowe, warunkowania C1 i C2, droga powietrzna, równowaga.
Bascule elektroniczne (1954)
W 1954 roku Tomatis automatyzuje przełączanie za pomocą sterowników elektronicznych. To właśnie ten układ rewolucjonizuje aparat i nadaje mu ostateczną nazwę: Oreille Électronique.
1954 — wejście mikrofonowe, bascule elektroniczne, C1 i C2, droga powietrzna, równowaga.
Słuchanie muzyczne i opóźnienie (1955-1956)
W 1955 roku dodane zostaje wejście „liniowe": aparat może odtąd emitować muzykę, a nie już tylko odtwarzać głos pacjenta. W 1956 roku, w następstwie amerykańskich prac nad opóźnionym sprzężeniem zwrotnym (delayed feedback), Tomatis wprowadza parametr opóźnienia, związany z jego badaniami nad jąkaniem.
1955 — wejście mikrofonowe, opóźnienie, bascule elektroniczne, C1 i C2, droga powietrzna, równowaga.
Słuchanie kostne (1965)
W 1965 roku Tomatis dodaje do aparatu słuchanie przez przewodnictwo kostne, które przekazuje dźwięk bezpośrednio przez kości czaszki. Oreille Électronique pozwala odtąd oddziaływać zarazem na drogę powietrzną i na drogę kostną.
1965 — wejście mikrofonowe, wejście magnetofonowe, opóźnienie, bascule elektroniczne, C1 i C2, droga powietrzna, równowaga, droga kostna.
Precesja (lata 80.)
Na początku lat 80. praca prowadzona w Toronto z inżynierem Edem Agnew sprawia, że aparat przechodzi z elektroniki lampowej na elektronikę tranzystorową. Wprowadzony zostaje nowy parametr — „precesja" — odpowiadający antycypacji drogi kostnej w stosunku do drogi powietrznej.
Około 1980 — aparat integruje parametr precesji.
Filtry zintegrowane (1988)
Pod koniec lat 80. paryska spółka Alfreda Tomatisa, Tomatis électronique, produkuje kilka małych serii aparatów. W 1988 roku filtry zostają wbudowane bezpośrednio w maszynę: model EE3PFR2 — najczęściej cytowany w literaturze poświęconej metodzie — pozwala po raz pierwszy zrealizować całość kuracji bez akcesorium zewnętrznego.
Uprzemysłowienie i linia analogowa (1992-2000)
W 1992 roku, w obliczu wzrostu zamówień i problemów z niezawodnością, Alfred Tomatis powierza wytwarzanie swoich aparatów Christophe’owi Bessonowi, inżynierowi zaangażowanemu w metodę od 1986 roku, który zakłada w Szwajcarii dedykowane przedsiębiorstwo. Z tego przejęcia rodzi się model A1.
Eksplorowane są wówczas prototypy cyfrowe — modele A2, A3 i A10 — następnie odrzucone: w użytkowaniu nie odtwarzały one wyników uzyskiwanych z aparatami analogowymi. Stwierdzenie to trwale ustala linię w analogu. W 1995 roku ukazuje się A1 NewTec, przeprojektowana maszyna analogowa integrująca całość funkcji EE3PFR2. Pod koniec lat 90. następują kolejne modele — APP Azure, APP Digital, potem NN425, NN426 i NN427 —, z których ostatnie były jeszcze testowane przez samego Alfreda Tomatisa, aż do 2000 roku.
1992 — model A1, pierwsza maszyna linii uprzemysłowionej.
1995 — A1 NewTec, przeprojektowana maszyna analogowa.
Po 2001 roku
Alfred Tomatis umiera w grudniu 2001 roku. Produkcja analogowej Oreille Électronique trwa po nim, w wierności zasadom, które ustanowił. Aparaty produkowane od tamtej pory należą do działalności współczesnej, nie zaś do dziedzictwa historycznego: niniejsze Muzeum zatrzymuje się na maszynach pomyślanych za życia Alfreda Tomatisa lub bezpośrednio wynikłych z jego pracy.
Niniejsza strona przedstawia, w rejestrze faktograficznym, techniczną historię aparatu. Relacja z pierwszej ręki z tej przygody, autorstwa Christophe’a Bessona — który zapewnił jej wytwarzanie poczynając od 1992 roku —, zaprezentowana zostanie w dziale Świadectwa.